'16 Pamiątek z podróży - wyd. 1' - Hasui Kawase

旅みやげ第一集

(Tabi miyage daiisshū)

Pamiątki z podróży, zbiór pierwszy

- Hasui Kawase (川瀬巴水),

1919 / Tōkyō

Latem 1918 roku Kawase Hasui wszedł do tokijskiego biura wydawcy Watanabe Shōzaburō z teczką szkiców pod pachą. Watanabe oglądał szkice, kiwał głową, a w końcu zaproponował coś, co zmieniło historię japońskiej grafiki XX wieku - serię szesnastu drzeworytów opartych na podróżach po prowincji. Pomysł był prosty, a zarazem rewolucyjny. W epoce Meiji stara tradycja ukiyo-e zdążyła upaść; fotografia wyparła pejzażowe drzeworyty z ról, jakie pełniły u Hokusaia i Hiroshige. Watanabe postawił na ruch zwany shin-hanga, „nowe odbitki” - powrót do dawnej technologii czterech par rąk (rytownik, drukarz, malarz, wydawca), ale z nowym zapleczem światopoglądowym. Hasui, świeżo po nauce u Kaburaki Kiyokaty, miał być nową twarzą tego ruchu.

Cykl 旅みやげ第一集 (Tabi miyage daiisshū, „Pamiątki z podróży, zbiór pierwszy”) powstawał w latach 1919-1920 i zamknął się w szesnastu drukach. Tytuł serii nawiązuje do starojapońskiej praktyki miyage: prezentu, jaki wędrowiec przywoził z dalekiej drogi - czegoś konkretnego, materialnego, w czym mieściło się całe doświadczenie miejsca. Tym razem prezentem miały być same drzeworyty, każdy zapamiętany widok z czterech tygodni wędrówki po północnej wyspie Honshū, Półwyspie Bōshū, wybrzeżu Wakasa i okolicach Kanazawy oraz Shiobary. Hasui wsadzał do plecaka szkicownik, pędzle, kasetę pigmentów i mały zbiorniczek tuszu, a wracał z paroma dziesiątkami szkiców, z których wybierano kilka do realizacji jako drzeworyty.

Geografia serii układa się jak realny dziennik podróży. Pierwsze sześć drzeworytów (Tōhoku) powstało latem 1919 roku - Hasui jechał wtedy do Hachinohe w prefekturze Aomori, do gorących źródeł Tsuta nad jeziorem Towada, do Sendai i do Matsushimy. Kolejne druki, datowane na lato i jesień 1920, prowadzą widza na drugą stronę kraju: na Półwysep Bōshū w prefekturze Chiba, do zatok prowincji Wakasa (dzisiejszy Fukui), do Kanazawy nad rzeką Asano i do uzdrowiskowej dolinki Shiobara w Tochigi. Zbiór jest więc równocześnie pierwszą próbą Hasuiego w pracy nad cyklem i pierwszym w jego dorobku zapisem japońskiej prowincji widzianej oczami artysty z Tokio - oczami świadomymi, że stare prowincjonalne życie zaczyna już znikać.

Wartość historyczna Tabi miyage daiisshū wykracza poza walory artystyczne. 1 września 1923 roku Wielkie Trzęsienie Ziemi w Kantō zniszczyło magazyn Watanabe wraz ze znaczną częścią klocków drukarskich z lat 1918-1923. Wiele odbitek z tej serii nigdy nie zostało wznowionych w pierwotnej szacie kolorystycznej - egzemplarze sprzed katastrofy uchodzą dziś za jedne z najbardziej pożądanych dzieł Hasuiego, a sam cykl uznawany jest za moment, w którym narodził się nowoczesny japoński drzeworyt pejzażowy. Hasui miał wtedy trzydzieści sześć lat. Przed nim było jeszcze prawie cztery dekady pracy i ponad sześćset kolejnych drzeworytów - ale to właśnie tutaj, między rzeką Mishima a uliczką Arayu, narodził się jego nowy głos.