„Koyomi. Japoński rok mierzony tym, co widać za oknem” (ebook) - Michał Sobieraj (Zbiór esejów z Ukiyo-Japan: TOM VII)

Zbiór esejów TOM VII

„Koyomi. Japoński rok mierzony tym, co widać za oknem”

– Michał Sobieraj, ukiyo-japan.pl, 2024-2026

Gdzieś w połowie października wróble wchodzą do morza i zamieniają się w małże. Tak nazywa się pięć dni japońskiego roku, odcinek między przylotem dzikich gęsi a kwitnieniem chryzantem. Osiemnaście tekstów o kalendarzu zbudowanym nie z liczb, lecz z rzeczy do zauważenia.

***********

春暮れて後、夏になり、夏果てて、秋の来るにはあらず。

(Haru kurete nochi, natsu ni nari, natsu hatete, aki no kuru ni wa arazu.)

„Nie jest tak, że wiosna mija i dopiero potem nastaje lato, ani że lato się kończy, zanim przyjdzie jesień.”

– Yoshida Kenkō, „Zapiski dla zabicia czasu” (徒然草), ustęp 155, XIV wiek

***********

19 lutego zaczyna się w Japonii pora o nazwie usui, woda deszczowa. U nas trwa wtedy zima i nikt niczego nie zaczyna. Nazwa jednak nie kłamie: śnieg przestaje być śniegiem, a zaczyna być wodą, ziemia pod nim mięknie. Różnica polega na tym, że tam ten moment ma imię, a u nas go nie ma, więc przechodzi obok niezauważony.

Japoński rok dzieli się na 24 sekki, a każde z nich na trzy kō po 5 dni. Razem 72 pory w roku. System przyszedł z Chin razem z kalendarzem księżycowo-słonecznym, ale nazwy przepisano pod japoński klimat, bo chińskie nie zgadzały się z tym, co ludzie widzieli na zewnątrz. Cały ten porządek został zniesiony z początkiem 1873 roku, kiedy Japonia przeszła na kalendarz gregoriański. Przetrwał w poezji, w kuchni, w nazwach świąt i w sposobie mówienia o pogodzie.

Samo słowo koyomi (暦) znaczy kalendarz, ale pochodzi od ka-yomi, czyli liczenia dni. W znaku pod daszkiem stoją dwa kłosy zboża, a pod nimi słońce: dni ustawione w rzędzie jak rośliny posadzone w równych odstępach, policzalne, bo rosną w równych przerwach.

16 esejów z archiwum ułożyłem w 4 pory roku i obudowałem przedmową oraz nowym esejem zamykającym. Kilka tekstów przebudowałem.

Dział „Wiosna” zaczyna się w lutym, od mrozu, pod którym już coś oddycha: usui, przejście przez osiemnaście wiosennych mikropór, równonoc spędzana na cmentarzu i hanami jako zjawisko, w którym cały kraj patrzy przez 10 dni w tę samą stronę. Dział „Lato” otwiera maj, bo w dawnym kalendarzu piąty miesiąc to już lato: bitwy na latawce nad Hamamatsu, sześć tygodni pory deszczowej w ukiyo-e, dawne sposoby radzenia sobie z upałem przez słowo i dźwięk, sierpniowy festiwal ziemniaka pod górą Yōtei.

Dział „Jesień” prowadzi od wielkiego upału po żółknące klony: jesienne mikropory, momiji-gari czyli masowe wyprawy po czerwień, wagashi zmieniające kształt razem z porą i kigo, sezonowe słowo, bez którego nie ma haiku. Dział „Zima” domyka rok i zaczyna następny: 10 japońskich nazw śniegu, noworoczna sosna z bambusem i śliwą, bóstwo przychodzące do domu raz w roku oraz hatsuyume, pierwszy sen nowego roku, wróżący wszystko, co nadejdzie.

***************

Dla kogo jest „Koyomi”?

Dla tych, którzy chcą wiedzieć, jak wygląda rok widziany z innego systemu miar. Nie trzeba nic wiedzieć wcześniej, każde pojęcie jest wyłożone od zera.

Jest też dla tych, którym rok ucieka. Nie w sensie poradnikowym, bo nie ma tu ćwiczeń ani rad, tylko w takim: kalendarz podzielony na pory pięciodniowe wymusza podniesienie wzroku 72 razy w roku. Rzecz nazwana jest rzeczą zauważoną, a mamy dokładnie te same przednówki, roztopy i babie lato, tylko przestaliśmy je nazywać.

I wreszcie dla tych, którzy polubili poprzednie tomy. „Zwykły dzień w Edo” pokazał jeden dzień dawnej stolicy. „Yōkai” pokazał, czego bano się po zmierzchu. „Samuraj” zdjął zbroję z najsłynniejszej postaci tej kultury. „Japonia przed Japonią” cofnął się przed powstanie kraju. „Człowiek w znakach” przeczytał człowieka znak po znaku. „Japonia po Japonii” pokazał kraj, w którym ubywa ludzi. Ten mierzy czas, jaki wszystkim zostaje.

***********

Spis treści

Przedmowa

Dział I. Wiosna. Co się budzi

Usui. Mróz, w którym już oddycha wiosna
Siedemdziesiąt dwie pory. Wiosna
Shunbun no Hi. Dzień, w którym odwiedza się groby
Sakura. Kwiat, który wszyscy oglądają naraz

Dział II. Lato. Co ciąży

Tako-gassen. Maj, czyli już lato
Tsuyu. Sześć tygodni deszczu
Wiersz zamiast klimatyzacji
Jaga Matsuri. Sierpień, kurz i taniec

Dział III. Jesień. Co odchodzi

Siedemdziesiąt dwie pory. Jesień
Momiji-gari. Polowanie na czerwień
Wagashi. Pora roku, którą się zjada
Jesienne haiku. Kigo, czyli słowo pory roku

Dział IV. Zima. Co się domyka

Dziesięć imion śniegu
Shōchikubai. Sosna, bambus i śliwa u progu
Toshigami. Bóg, który przychodzi raz w roku
Hatsuyume. Pierwszy sen nowego roku

Ile jeszcze zobaczysz wiosen?

Inne publikacje inari.smart

***********

Informacje techniczne

Format (3 pliki):

PDF - komputer, telefon, druk (zachowuje układ)

EPUB - większość czytników (PocketBook, Kobo, Tolino), iPhone (Books), Android (Moon+ Reader, ReadEra)

AZW3 - Kindle (wszystkie modele)

Cena zakupu obejmuje wszystkie trzy formaty plików.

Ilość stron: 267

Wysyłka: natychmiast (na maila wysłany będzie link z ebookiem do pobrania)

***********

Kilka słów o wydaniu

Eseje, z których złożony jest ten tom, ukazały się pierwotnie na stronie ukiyo-japan.pl. Wszystkie znajdziesz tam nieodpłatnie, obok setek innych tekstów o japońskiej kulturze, sztuce i historii. Ten ebook to wybór tematyczny: 16 esejów z archiwum plus nowe teksty napisane specjalnie do tego tomu, w tym przedmowa i esej zamykający. Teksty archiwalne miejscami doszlifowałem i dopasowałem do siebie, żeby układały się w jeden rok, a nie w luźny zbiór.

Jeśli czytasz ukiyo-japan.pl regularnie i nie chcesz kupować ebooka, to w pełni rozumiem. Teksty masz pod ręką, strona dalej działa, eseje pozostają darmowe. Jeśli wolisz mieć całość w jednej paczce, poukładaną w logicznym porządku i skonfigurowaną pod czytniki, ten ebook jest dla Ciebie.

*********

Notka o autorze

Michał Sobieraj – twórca strony ukiyo-japan.pl, jednej z największych polskojęzycznych stron o japońskiej kulturze, historii, filozofii i sztuce. Autor książek o Japonii, między innymi: „Ścieżki. Japoński spokój wśród polskich brzóz”, a także serii albumów „Ukiyo-Japan – Albumy Refleksji o Japońskiej Sztuce Ukiyo-e”. Pasjonat kultury i historii Japonii, ale bez turystycznej naiwności - z fascynacją, a zarazem z otwartymi oczami na to, co w niej trudne. „Koyomi” to siódmy tom serii ebooków z ukiyo-japan.pl i pierwszy zbudowany wokół czasu. Po codzienności dawnego Edo, po psychologii ukrytej w folklorze, po człowieku pod samurajską zbroją, po czasach sprzed Japonii, po filozofii zamkniętej w znakach kanji i po kraju, w którym ubywa ludzi, autor przechodzi przez jeden rok i pyta, ile takich lat zostaje każdemu z nas.